فصل 4 کتاب نظارت وراهنمایی توماس جی سرجیوانی

موضوع : کتاب سرپرستی و نظارت آموزشی استادگرامی : دکتر بختیاری دانشجو: زینب سرخ شهان دانشجوی ارشد مدیریت آموزشی دانشگاه آزاد قم

مقدمه:

رهبری آموزشی، امروزه چیزی بیش از مهارت تخصصی در امور اداری مختلف از قبیل تصمیمxad گیری، هماهنگ سازی فعالیتxadهای چند دپارتمان از طریق برنامهxad ریزی جدول زمانی، مطالعهxad ی برنامه xadهای کامپیوتری جهت تحلیل بودجه و غیره را شامل میxad شود.رهبری آموزشی را بیش از تواناییxadهای حرفهxad ای مثل درک رویکردهای آموزشی جدید نسبت به یادگیری ساختی، یا ایجاد یک برنامه راهبردی یکپارچه برای توسعهxad ی مدرسه طی پنج سال می xadدانند. امروزه رهبری آموزشی دربرگیرنده آگاهی اخلاقی و تعهدات اخلاقی نیز می xadباشد. همچنین کار سرپرستان را نیز دارای ابعاد اخلاقی می xadدانند.کتاب سرپرستی و نظارت از توماس جی سرجیوانی دارای 17 فصل می باشد که در اینجا به توضیح فصل 4 این کتاب می پردازیم

سرپرستی به عنوان عمل اخلاقی

سنتیxad ترین نوع فعالیت سرپرستی به صورت مشاهدهxad ی رسمی کار یک معلم در کلاس درس است. علیxadرغم برخی از جنبهxad های سرپرستی بالینی، بیشxadتر این بازدیدxadها به قضاوتxadهای ارزشیابی سرپرست در مورد مناسب و مؤثر بودن انواع رفتارهای تدریس میxad انجامد. این قضاوتxadها معمولا در پوشهxad ی کار معلم ثبت و نگهداری میxad شوند. بازدیدهای کلاسی که براساس ملاکxadهای از پیش تعیین شده درمورد عناصر تدریس خوب صورت میxad گیرند،چندان مفید نیستند. ارزشیابی عملکرد معلمان مهارت بسیار پیچیدهxad ای است و عدهxad ی کمی در عمل به آن تسلط می xadیابند.

هرگاه که مسائل منفی در فعالیت سرپرستی غالب میxad شوند، هر نوع امکان ارتباط آزاد، اعتمادساز و حرفهxad ای را تضعیف کرده و منجر به استفادهxad ی سرپرست، معلم و یا هر دو از الفاظ و اعمال کنترل xadگر میxad شود. گاهی اوقات، سرپرست و معلم آگاه نیستند که رفتارشان نسبت به یکدیگر اهانت آمیز است. گاهی اوقات یکی از آنxadها به طور آگاهانه به دنبال تسلط و کنترل بر دیگری یا ترساندن او است. برخوردهای سرپرستی اغلب اوقات در حالی انجام میxad گیرد که معلمان یا سرپرستان از ابراز احساسات واقعی خود نسبت به یکدیگر و یا نسبت به کاری که انجام میxad دهند، خودداری میxad کنند. این فعالیت نظارت و بازدید تنها یک رسم سازمانی است که می xadبایست برای برآورده ساختن برخی الزامات سیاسی یا قانونی، انجام گیرد. در مثالxadهای فوق سرپرستی در تضاد عمل اخلاقی است و نشان از اهداف ریاکارانه، غیر صادقانه، فریبکارانه، پلید یا غیر انسانی دارد. برخی اوقات، سرپرستی تنها به این خاطر غیر اخلاقی است که وقت زیادی را از افراد زیادی هدر میxad دهد.

اصول اساسی اخلاقی در عمل سرپرستی

اگر قرار باشد سرپرستی یک عمل اخلاقی باشد، آنگاه می xadبایست شخصیت اخلاقی سرپرست و فرد تحت سرپرستی را محترم بشمارد، بدین معنی که تعامل بین سرپرست و معلم میxad بایست اعتمادساز، باز و منعطف باشد تا بدین گونه هر دو بتوانند با تکیه بر حس یکپارچگی خود به گفتگو با یکدیگر پرداخته و به شخصیت و یکپارچگی هم احترام گذارند. سرپرست و معلم هر دو میxad توانند پس از عمل واقعی و از طریق فعالیت بازتابی، جنبهxad های اخلاقی آن پاسخxadها را دریابند.

ارتقای یک اجتماع اخلاقی

سرپرستان علاوه بر اینکه می xadبایست به توانمندسازی معلمان توجه داشته باشند، مسئولیت رشد و پرورش محیط اخلاقی مدرسه را نیز به عهده دارند. در واقع، هریک از این مسائل اخلاقی موجب تقویت دیگری میxad شود. زندگی هر روزه در مدرسه چالشxadهای اخلاقی زیاد را در خود دارد اما سرپرستان اغلب این چالشxadها را نمیxad شناسند. روالxadهای استاندارد در مدارس، عملکردی مستقل برای خود دارند. کارکنان مدرسه به جای اینکه این شیوهxad ها و روالxadها را ساختxad هایی انسانی در جهت هدفی بزرگتر بدانند، اجازه میxad دهند که ابزارها و مسیرها به اهداف تبدیل شوند، آنxadها اجازه میxad دهند که روالxadها وشیوهxad ها، وضعیت کنونی و آینده امور را تعیین کنند. هرxadگاه اهمیت روالxadهای سازمانی بیشتر از اهمیت انسانxadهایی میxad شود که سازمان موظف به خدمت به آنها است، آنگاه خطر مشکلات اخلاقی نیز افزایش میxad یابد. در این حالت، محیط سازمانی علیه زندگی انسان میxad شود. ارزشxadهایی همچون یکدست بودن، قابل پیشxad بینی بودن، کارایی، تبعیت و پیروی میxadتوانند ارزشxadهای دیگر نظیر آزادی وجدان، خلاقیت، تنوع و چندگونگی، ابتکار، ریسکxad پذیری و فردیت را تحتxad الشعاع قرار دهند. زمانی که روالxadهای سازمانی از ارزشxadهای انسانی تخطی میxad کنند نباید افراد را مجبور به خدمت به آنxadها کرد. روالxadهای سازمانی میxad بایست در خدمت انسانxadها باشند. اگر چنین نباشد باید آنهارا تغییر داد. جایگاه سرپرست با جایگاه سازمانی معلم تفاوت دارد. مسئولیت اصلی معلم، در قبال دانشxad آموزان میxad باشد: اینکه ببینید آنها آنچه را که معلم و اجتماع مدرسه تعیین کردهxad اند یاد میxad گیرند. مسئولیتxadهای سرپرست بیشتر در ارتباط با کل اجتماع است: اینکه ببینید اهداف مدرسه محقق شده xadاند. برنامهxad های سازمانی به طور مستقیم بر موقعیت تدریس- یادگیری تأثیر میxadxad گذارند و معلمان در جایگاهی نیستند که آنها را تغییر دهند.

آرمان اخلاقی تدریس

عمل سرپرستی درون یک محیط اخلاقی انجام میxad گیرد که تخصص معلمان آن را ایجاد کرده است. برای مثال از نگاه جامعه، نه تنها پزشکان، فیزیکدانان، معلمان و دیگر افراد حرفه xadای باید دارای مهارت باشند، بلکه مهارتxadهای آنها میxad بایست در جهت اهداف خوب و مناسب به کار رود. دلیل برخورداری افراد حرفهxad ای از امتیازات و مزایا اعتمادی است که به آنها میxad شود. بهxad دست آوردن اعتماد به چیزی بیشتر از مهارت نیاز دارد. ممکن است شخصی این «چیز دیگر» را فضیلت حرفهxad ای بنامد.

ابعاد فضیلت حرفه xadای چه هستند؟

1)تعهد به انجام عمل به شکلی نمونه و الگو

2)تعهد به انجام عمل در راستای اهداف اجتماعی ارزشمند

3)تعهد داشتن نه تنها به عمل خویش بلکه همچنین به خود عمل

4)تعهد به اصول اخلاقی و مراقبت

اگر سرپرستان این نکته را تشخیص دهند که یادگیری، خود به لحاظ درونی یک فعالیت اخلاقی است، آنگاه همکاری سرپرستان با معلمان در ارتقاء و رشد عمل اخلاقی یادگیری، نشان از آن ماهیت اخلاقی درونی دارد.

جامعه شناسی جدید دانش، فرد عالم را درون فرهنگ و درون یک بافت از نقشهxad ها، چارچوبxadها، مضامین، منطقxad ها و روشxadشناسیxad های دانش و زبان قرار میxad دهد که اخیرا ساخته شده xadاند. رسیدن به شناخت و دانایی برای فرد عالم، از طریق دریافت دانشی صورت میxad گیرد که اخیرا از سوی اجتماع برای وی ساخته شده و او را در خود فرا میxad گیرد.

دانش، گفتگویی است بین استعدادxadهای موجود در جهانxad های طبیعی و اجتماعی و استعدادxadهای افراد عالم. قرار داشتن در ارتباطات با جهان طبیعی و اجتماعی نشان دهنده مشارکت دو طرفه و احترام برای چنین روابطی است. در واقع زبان یا زبانxad هایی را نشان میxad دهد که گفتگو از طریق آنها انجام میxad گیرد.

ماهیت اخلاقی دانش xadپژوهی

دانش xadپژوهی مورد اعتماد عموم است، چرا که فرد پژوهشگر را به کاملxadترین و روشنxadترین درک از آنچه مطالعه میxad کند و نیز به صادقانهxad ترین و صحیحxad ترین ارائه از دانش تا آنجا که شرایط اجازه می xadدهد متعهد می xadداند.پژوهشگران موظفند که در پرداختن به دانش خود دقت به خرج دهند، چرا که میxad دانند جستxad وxadجو و افشای دانش یک فعالیت اخلاقی و نیز عملی است. پولانی اظهار میxad دارد، پژوهشگران سعی میxad کنند تا موضوع را بسیار خوب بفهمند و این گونه است که یک دانش شهودی و ضمنی از پیچیدگی موضوع را، در خود رشد میxad دهند، بنابراین آنها میxad دانند، بیxad آنکه بتوانند دقیقا توضیح دهند که چگونه میxad دانند، تا اینکه در اثر تأمل بیشتر قادر میxad شوند تا منطق نتایج را توضیح دهند. بیشتر پژوهشگران در حیطه مطالعاتی خود و حیطهxad های خاص آن جذب میxad شوند این جذب شدن به دلبستگی و علاقه می انجامد.

مسئولیتxadهای اجتماعی به کارگیری دانش

دانشی که ما به xadدست میxad آوریم نه تنها روابط ما با دنیارا نشان میxad دهد بلکه نحوهxad ی کارکرد آن و یا عملکرد آن در اثر ابتکار و خلاقیت مارا نیز نشان می xadxadدهد. دانش نه تنها احترام به دنیارا به ما میxad آموزد که روابط کاری واقعی و احتمالی جهان را نیز آشکار میxad گرداند. دانش برای کار و فعالیت ما در دنیا، چه به صورت انفرادی و چه به شکل جمعی سودمند است. این کار نه تنها وظیفهxad ی حرفه xadای ما را شامل میxad شود، بلکه عملکرد ما به عنوان یک عضو خانواده، یک همسایه، یک شهروند، یک بنای ساختمان، عضوی از سازمانxadهای چندگانه، عضوی از نژاد انسانxadها و یک حیوان باهوش در محیط طبیعی را نیز دربرمیxad گیرد.

دو معلم با دیدگاهxadهای متفاوت در مورد یادگیری

وقتی نحوهxad ی رویکرد به دانش در مدارس را در نظر میxad گیریم، دو نوع معلم را می xadتوان یافت. بیایید یکی از این معلمxad ها را آقای استانداردز و دیگری را خانم کانی استراکت بنامیم. تصور آقای استانداردز این است که دانش به طور عینی در بیرون و در انتظار فرد وجود دارد، او تصور میxad کند که دانش xadآموز از آنچه میxad داند مستقل و جدا است و یادگیری در نظر او، تنها به معنای از آن خود کردن دانش میxad باشد. دانش به تشخیص و فهمیدن نحوهxad ی رسیدن به پاسخxadهای صحیح مربوط می xadشود. آنچه میxad بایست راجع xadبه موضوع بدانیم، پاسخxadهای صحیح می xadباشند یعنی همان چیزهایی که متخصصان می xadدانند و به ما گفته xadاند. در کلاس آقای استانداردز، به علت و منطقی که در پشت «جواب صحیح» قرار دارد، تقریبا هیچگاه پرداخته نمی xadشود. پوشش دادن برنامه درسی برابراست با تسلط یافتن بر دانش عینی موجود در استانداردxadهای برنامه درسی دولت.

تدریس کلاس خانم کانی، جذب شدن با شور و اشتیاق در مطلب درسی را نشان میxad دهد. دانشxad آموزان احساس میxad کنند که او از« سرxadو کله زدن و بازی با مطلب» لذت میxad برد. او این اشتیاق به مطلب درسی را چنان منتقل می_xadxadکند که حتی دانشxad آموزان سرسخت نیز با او همراهی میxad کنند که مبادا احساسات او آزرده شود. خانم کانی میxad داند که راه و روش ساختن دانش، همین گفتگوی بین استعدادها است. او همچنین میxad داند که با اینکه دانش xadآموزان دانش را می xadسازند اما خود آنها نیز به وسیله دانش ساخته میxad شوند.

همچنین فرصتxadهایی برای دانشxad آموزان ایجاد میxad کند تا دانش خود را جهت تحلیل و پاسخ گفتن به مشکلات واقعی جهان به کار گیرند. او میxad خواهد دانش xadآموزان این نکته را بدانند که استعدادهایی که به آنها عطا شده در درجهxad ی اول برای خدمت به اجتماع و تنها در درجه دوم برای نفع شخصی خودشان می xadباشد. تمرین دانش xadآموزان برای بهxad کارگیری دانش، پیوسته با تذکراتی همراه خواهد بود، مثل این مورد: دانش مسئولیت می xadآورد.

نتیجه xadگیری

همان اندازه که تسلط علمی بر دانش اهمیت دارد، ماهیت اخلاقی یادگیری نیز چه در پرورش و رشد موفقیتxad آمیز خویشتن و چه در بازسازی جهان خویش اهمیت دارد. آنچه مدنظر ما است این است که هیچ یک از ابعاد یادگیری، چه بعد علمی آن و چه ماهیت اخلاقی آن را نمیxad توان بدون دیگری به کار گرفت. از آنجا که تدریس و یادگیری فعالیتxadهایی اخلاقی هستند لذا سرپرستی، ویژگیxadهای اخلاقی آنها را نشان می xadدهد. سرپرستی میxad بایست آرمانxadهای اخلاقی موجود در تدریس را پشتیبانی و تقویت کند.

منبع

توماس جی سرجیوانی،رابرت جی استارات، (1393)،سرپرستی و نظارت آموزشی: ترجمه عبدالمحمد طاهری، محمد شعبانی. تهران: آوای نور،فصل 4